voicepress.az

SON DAKİKA

YALOVA-TERMAL-ÜÇ AZİZE

30-06-2019, 18:15

YALOVA-TERMAL-ÜÇ AZİZE

Son günlerde Yalova ile ilgili araştırmalarımda “Üç Azize” konusunu niye yazmadığım hakkında sorular alıyorum.

Yazmıyorum. Çünkü “Üç Azize” olayı tarihi bir hakikat değil mitolojik bir aktarımdır. Gerçekte Yalova-Termal’de üç tane azize yaşamamıştır. Zaten sözü edilen isimlerle Hristiyanlık dönemi tarih olarak uyuşmaz. Yunan kültüründen benzeşme yapılarak Roma-Hristiyanlık dönemine yamanan hayali bir efsaneyi gerçekmiş gibi anlatmak doğru değildir.

Şu bir gerçek ki bölgede var olan pagan kültürü birçok hakikati etkisi altına alarak Hristiyanlık ve İslamiyet’e ait bir takım tarihi şahsiyetleri gerçek kimliğinden uzaklaştırmıştır.

Dinler tarihi açısından olayı irdelediğimizde eski Yunan kültüründe Pythia’da (Termal Dağ Hamamların’da) şifa veren perilerin var olduğu ve o günden kalma figürlerin hala kaplıca binalarında bazı duvarları süslediği bilinen bir gerçektir.

Bu konuda ünlü arkeolog Ord. Prof. Dr.Arif Müfit Mansel’in yorumu bize daha fazla ışık tutacaktır.

“Onuncu asırda bir takım aziz ve azizelerin hayatlarına dair tarihî vakaları ve efsaneleri toplamış olan SimconMetaphrast'aatfolunan, fakat sarayın kaplıcalara ehemmiyet verdiği 6. asırda meydana gelmiş olması dahi ihtimal dahilinde olan bu vakanın tarihî bir hâdise olduğu pek şüphelidir. Bilhassa bu üç azizenin isimlerinin üzerinde durmağa değer

Çünkü Metrodora'daMeter, yani Anadolu’nun en büyük tabiat ilahesinin, ilâhların annesinin ismini, Menodora'daise büyük ilâhenin oğlu veyahut sevgilisi ve Attis'in başka bir şekli olan Frig ilâhlarından Men’in ismini, Nymphodora’da ise Yalova’da ibadet edilen Nemflerden birinin ismini bulmak kabildir. Şu halde Hristiyanlık devrinde yeniden canlanan bu isimlerden, bu havalide bir zamanlar, bu kısmın başlangıcında bahsettiğimiz, en eski Anadolu ilâh ve ilahelerine ibadet edildiğini öğreniyoruz. İhtimal Hristiyanlık devrinde, yukarıda tetkik ettiğimiz adak stelleri herkesin görebileceği bir yerde idiler ve mahallî halk bunlara ibadete devam ediyordu. Hıristiyanlık bu ilaheleri ortadan kaldıramamış, yalnız bunlara başka bir şekil vermiştir.

Hülâsa olarak Yalova kaplıcalarında asırlarca, hatta binlerce sene mahiyetini değil, fakat yalnız haricî şeklini değiştirmiş dinî bir anane buluyoruz. İlâhların annesiAttis ve bir takım yer altı fetişlerinin yerine Yunanlılar zamanında Herakles, Asklepios ve Nemfler kaim oluyorlar. Hıristiyanlık devrinde ise burada bir Baş Melek Kilisesi ve Nemflerin yerine geçen Üç Azize’yi buluyoruz. İslamiyet’te dahi bu anane bozulmuyor ve tekmil bu ilâh ve azizelerin yerine abdal bir dervişin mezarı kaim oluyor. Tekmil bu ilâhlar, azizeler ve dervişler burada neb’an eden sıcak sularla pek yakından alâkadardırlar. Çünkü yine asırlarca yaşamış bir ananeye göre bu suların ancak ilâhların arzusuyla mucizevî bir şekilde insanları hastalıklardan kurtarabileceğine itikat edilmiştir. Bu itikadın İslamiyet’te dahi baki kaldığını dervişin mezarının 16. asırda bir ziyaretgâh halini almış olduğu gösterir. Prof. Besim Ömer dahi kaynağın civarındaki bir a��aca ‘kısmet düğümleri’ bağlandığını zikretmektedir.”

Hakikatin anlaşılması için Mansel daha ne desin?

Zorlama tarih yazma heveslileri yüzünden Yalova hakkındaki malumatlar yanlış istikametlere taşınmıştır. Tarih sahasının en zor ve karışık bölümü dinler tarihi alanıdır. Çağlar arasındaki etkileşimler göz önüne alınmaz ise ok yaydan çıkar ve nereye gideceği belli olmaz.

Biz yine Termal ve Üç Azize konusuna dönelim.

Sağlık Tanrısı Asklepios her daim kaplıca olan bölgelerde ön plana çıkmakta ve yanında nemfler (Huriler) ya da periler mevcut bulunmaktadır. Hastalara şifa veren gizemli varlıklar olarak kaplıca bölgelerinin şöhretinin yayılmasına katkı sağlamışlardır.

Periler Fenike, Nemfler Yunan, Azizeler Hristiyanlık, Huriler ise İslam kültüründen esinlenerek isim değiştirmek suretiyle günümüze kadar taşınmıştır.

Gerçek şu ki, Roma (Bizans) devleti Hristiyanlık dinine geçicince bu perilere ait anlatımlar rahibeler üzerinden devam etmiş, bölge Müslümanların eline geçince de kuvvet ve gücün sembolü Herkül yerine Ababuş Baba ya da Abdal Murat hikâyeleri ön plana çıkmıştır.

Bahsedilen Ababuş Baba ya da Abdal Murat, bölgenin fethinde öncülük yapan Bineva Baba’nın tarihi kişiliğinden başka bir şey değildir.HalbukiBineva Baba İslam kültüründeki derviştir ve çıplak derviş anlatımlarının hiçbir kıstasına uymaz.

Bölgeye hangi kültür egemen olmuşsa anlatımlar o yönde gelişmiştir.

Bu açıdan baktığımızda Termal’deki Üç Azize anlatımı pagan kültüründen edinimle günümüze kadar taşınmış “trinity” (üçleme) anlayışından başka bir şey değildir.

Mitolojinin tüm alanlarında bir üçleme geleneği bilinen en eski tarihten bu yana günümüze kadar devam etmiş, Hristiyanlık inancıyla da bu anlayış kutsal üçlemede son şeklini almıştır.

İsimleri değiştirerek söylesek de Nemfler su perisidir.

Sıcak su kaynaklarının olduğu yerde yaşarlar ve gelenlere şifa dağıtırlar.

Hristiyanlık inancının putperestlik etkisinde kalarak yaşattığı “Üç Azize” yani su perileri ya da nemfler gerçek tarihi kimlikler olmaktan çok uzaktır. Kimse de bunların gerçek tarihi kimlikler olduğunu ispat edemez.

İhtimal ki, Hristiyanlığın bir zamanlar en büyük mücadelesinin verildiği Antalya yakınlarında Isparta’ya bağlı Yalvaç yerleşiminde var olan bazı anlatımların Yalvaç-Yalova isim benzerliğinden dolayı bölgemize taşınmış olması zorlama bir tarihi anlatımla karşı karşıya kaldığımızı göstermektedir.

Böyle bir durumlara Yalova ile ilgili konularda rastlamak mümkündür.

Bafeus Savaşı…

Çınarcık isminin Kio olması…

Çanakkale’nin Yalova köyünü fetheden Emir Ali Bey isminin Yalova ile birlikte anılması…

Üç Azize…

Kılıç köyün adının Atatürk tarafından verilmiş olması. Ki Atatürk Yalova ve çevresi yerleşimlerde hiçbir zaman isim çalışması yapmamıştır.

HalbukiGacık, Çınarcık ve Kılıç gibi yerleşimlerin isimlerine 1530 yılı kayıtlarında rastlamaktayız.

Ve buna benzer birçok geçmiş anlatımlar zorlama tarih olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bazen bu konuyu desteklemek için de Türk-İslam tarihçilerinin yanlış beyanlarda bulunduğu iddia edilir.

Hâlbuki Namık Kemal de bu konudan çok mustariptir ki, Şanlı (!) Bizans’ın onurunu Küçük Osmanlı Beyliği karşısında korumak için Bizanslı günlükçüler sayısız yalanlar uydurmuştur” diyerek durumu pek güzel izah eder.

Bu nedenle Üç Azize konusuna ben her zaman ihtiyatlı yaklaşım sergilemişimdir.

Vatikan’a yapılan bazı başvurular da yanlış sonuçlara ulaşmaya sebebiyet verebilir. Çünkü bölgemizde var olan Hristiyanlık mezhebi Ortodoksluk’tur. Vatikan Katolik mezhebini temsil eder. Olayın yaşandığı zaman diliminde her ne kadar mezhep ayrışımlarından bahsedilmiyorsa da belgelendirme çalışmaları mezhep çağlarının içinde bulunmaktadır.

Yalova ve çevresi her zaman Hristiyanlık tarihi içinde aykırı bir konum arz etmektedir. Günümüzdeki kutsal üçlemeye en uzun süreli direniş gösteren ve tevhitçi Hristiyanlık dediğimiz yolu benimseyen İsevi cemaat, İznik Konsül kararlarına direnircesine Yalova ve çevresinde vardır.

Bölge olarak inanç turizminden tabi ki faydalanalım.

Bunu yaparken kendi öz değerlerimize bağlı hakikatleri elimizin tersiyle itmeyelim.

Efsane anlatımları hakikatin ötesine taşıyarak 1325 yılından bugüne ulaşan şanlı tarihimizin kıymettar miraslarını unutmayalım.

Termal’i tarihte şöhrete taşıyan özelliği, asırlar boyunca sıcak sularıyla şifa vermesi ve bunun mahir eller vasıtasıyla yürütülmesidir.

Bunun yanında gerçek tarihi kişiliklerle bilinen anlatım ve semboller ön plana çıkarılarak sıcak su kaynaklarının cazibesi sağlık turizminin yanı sıra tarih ve kültür turizmi ile desteklenebilir.

Allah’ın bütün güzellikleri bahşettiği Termal kaplıcalarımızı hak ettiği yere taşımak her Yalova’nın boynuna yüklenmiş bir vazifedir.

İlimiz “Zümrüt Yalova” vasfını Termal sayesinde kazanmıştır.

Kıymetini bilelim.




Muhsin SEVENCAN
VOICEPRESS


Mətndə səhv var? Onu siçanla seçin və Ctrl+Enter düyməsini basın.
İzlenme: 7
ŞƏRH YAZ
BENZER HABERLER
YALOVA HABER
BÜTÜN XƏBƏRLƏR
HABER AKIŞI
BÜTÜN XƏBƏRLƏR
ARXİV
«    Ekim 2019    »
PtSaÇrPrCuCtPz
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031 
YANPRESS


Flag Counter